Добро пожаловать!
Www.istmira.Ru
 
Первобытное общество
Древний мир
Средние века
Новое время
Новейшее время
Первая мировая война
Вторая мировая война
История России
История Беларуси
Различные темы



Контакты

 

 

логин *:
пароль *:
     Регистрация нового пользователя
 Беларуская дзяржава Вялікае княства Літоўскае Страница - 1
Беларуская дзяржава Вялікае княства Літоўскае Страница - 1

МІКОЛА ЕРМАЛОВІЧ



БЕЛАРУСКАЯ



ДЗЯРЖАВА



ВЯЛІКАЕ



КНЯСТВА



ЛІТО^СКАЕ



Мінск



«Беллітфояд»



2003



УДК 947.6 ББК 63.3 (4 Беи) 4 Е 72



Рэцэнзенты:



Доктар ГІ старинных навук



А. П. Грьіцкевіч,



Доктар юрыдычных навук Я. А. Юхо



Мастацкае оформление Ігара Марачкіна і ВІктара Сташчанюка



О Ермаловіч М., 2000.



© Марачкін І., Сташчанкж В., афармленне, 2000.



Вядома, заголовок гэтаи кнігі не можа не вьіклікаць ту нага здзіулення у чытачоу. I сап-рауды, дзяржава беларуская, а назву мае літоускую. Тым больш іито у гІстарьічнай на-вуцы умацавалася сцверджанне, иіто Вялікае княртва Літоускае (ВКЛ) было літоускай дзяржавай у сучасным значзпні гэтага слова, што яго утварэнне началося з заваявання літоускім князем Міндоугам у сярэдзгне XIII ст. гиэрагу беларускіх земляу, і у першую чаргу так званай Чорнай Русі з гарадамі На-ваградкам, Ваукавыскам, Слонімам, Гародняй і іти.1 Здавалася б, што такое рэдкае у наву-цы адзінадушша трымаецца на бясспрэчных гІстарьічньїх сведчаннях. Але яшчэ у свой час было зазначана, што «у верагодных крьшіцах не дайшло да нас ніякіх звестак аб пакарзнні Літвой гэтага участка»2. З того часу прай-иию звьш ІООгадоу, але у даследчыкау не з яві-лася ніводнай крынщы, якая б пацвярджала літоускае заваяванне якой-небудзь беларускай зямлі3.



Нават У. Нашута у сваей вялізнай працы аб утварзнні Літоускай дзяржавы, дзе можна было б чакаць дэталёвага розгляду гэтага гістарьічнага факта, гаворыцъ аб Ы як бы мімаходзь: «У Чорнай Русі, якой Мінооуг ава-



Лодауу 40-х гадах XIII ст., выкарыстаушы для рускай зямлі вьінікі мангольскага нашэсця, кня-жыу яго сын Войшалк»4.1усе ж... гэты дас-ледчык, кнігаякога садзейнічала яшчэ большому умацаванню р нашай гістарьіяграфіі сцвер-джання об літоускім заваяванні Беларусі, відаць, не быу упэуненым у правільнасці гэта-га г іншьіх сваіх тззісау, звязаных з утварэн-нем і далейшай ггсторыяй ВКЛ, калі палічьіу патрэбньш адзначыць: «Далейшыя поспехі нашай навукі, магчыма, прывядуцъ да перагляду прапанаваных тут аргументау і вывадау. Чьш хутчэй гэта адбудзецца, тымлепш»5. Так, пе-рагляд патрэбны. Сучасная гістарьічная павука не можа мірьщца з бяздоказньїмі сцверд-жаннямі, таму пытанне аб утварзнні ВЮ1 і яго далейшай гісторьп павінна быць прыведзе-на у адпаведпасць з гістарьічньші сведчаннямі.



Мікола Ермаловіч



/



НОВАГАРОДСКІ ПЕРЫЯД (1246-1316)



ПСТОРЫЯ ПЫТАННЯ



Часцей за усё тэндэнцыйна скажаецца пачатковая псторыя той ці іншай дзяржавы. Так здарылася і з псторыяй ВКЛ, пер-шыя старонкі якой да непазнавальнасці зацемнены міфам аб літоускім заваяванні Беларусі. Ён мае даунюю гісторьію. Яго узнІкненне адносіцца да XVI ст., калі ішла абвостраная бараць-ба Маскоускай дзяржавы за беларускія і украІнскія землі, якія знаходзіліся у той час у складає ВКЛ. Тады была выкарыстана не толькі вайсковая сіла, але і ідзалагічньїя сродкі барацьбы. Патрэбна было абгрунтаваць законный правы Рускай дзяржавы на Беларусь і Україну. Г эта і было адной з мэт літара-турна-публіцьістьічнага твора «Сказание о князьях владимирских», які з’явіуся у першай трзці XVI ст. Дзеля гэтага у яго і быу уключаны раздзел «Родословие литовских князей», змест якога коратка зводзіцца да наступнага.



Ратуючыся ад татарскага пагрому Батыя, нейкі Віцянец, які нІбьіта быу родам са смаленскіх князёу, уцёк у Жамойць (так тут называецца Літва), пасяліуся там і ажаніуся з дачкой бор-тніка. Праз трыццаць гадоу ён быу забітьі перуном. Пасля гэтага жонку Віцянца забрау ягоны раб конюх Гегіменік. І вось у хуткім часе маскоускі князь Юрый Данілавіч паслау гэтага Гегіменіка «на Волоскую землю и на Киевьскую (г. зн. на Україну) и на обь сю страну Меньска (г. зн. Беларусь)» браць з іх царскія даніньї. Гегіменік, «мужь храбр зело и велика разума», беручы даніну, назбІрау шматбагацця, пачау валодаць многімі землямі і дзякуючы нязгодам і міжусобіцам паміжрускімі князям і стау першым вялікім літоускім князем6. Палітичная мата гэтай выдуманай гісторьіІ пра літоускіх князёу ВІценя І Гедаі-мІна была ясная: літоускія князі, выкарыстаушы цяжкІ для Русі час. самаупрауна прьісвоілі сабе беларускія і украінскІя землі і цяпер павінньї вярнуць іх законным гаспадарам — маскоускім князям.



Зразу мела, што у ВКЛ усё гэта не магло застацца без адка-зу. Тым больш што у 1561 г. гэта дзяржава уступіла у ЛІвонс-кую вайну, і пагроза страты беларускіх земляу стала рэаль-насцю: у пачатку 1563 г. войскІ Івана Грознага занялі Полацк. У гэты крытычны момант і з’явіліся летапісьі, якія у сучаснай навуцы прынята называць беларуска-лІтоускімІ, бо у іх, як лічьіу М. М. Улашчык, выкладаецца гісторьія ВКЛ і напісаньї яны на беларускай мове. Менавіта яны і пазней створаная у значнай меры на іх аснове «Хроніка» польскага гісторьїка М. Стрыйкоускага побач з іншьім павінньї бьші даказаць гіста-рычныя правы ВКЛ на беларускія землі, у тым ліку і на Полацк. заняты у той час рускімі войскамі. Захоп літоУскімі кня-зямі беларускіх земляу гэтыя летапісьі і «Хроніка» Стрыйкоускага. як і «Сказание о князьях владимирских», таксама адно-сяць да часу наїшсця Батыя, толькі прьіпісваюць гэта ікшьім асобам, а менавіта жамойцкім князям. Чаму гэта так, стане зразумелым, калі прыгадаць, што апошнія у той час апьінулі-ся у больш выгадным станов ішчьі. У вьініку ґрунвальдскай перамогі (1410) спьініліся напады нямецкіх крыжакоу на Жа-мойць (заходняя частка сучаснай ЛІтвьі). У той жа час шматлі-кІя войны, якія вяліся у XV — XVI стсТ. паміж ВКЛ і Маскоу-скай дзяржавай, адбьіваліся на беларускіх землях, што аслаб-ляла у дзяржаве пазіцьіі іх феадалау. Жамойцкія магнаты, ад-чуушы сваю сілу, сталі прэтэндаваць на першынство у дзяржаве і таму імкнуліся прьіпісаць сабе і заслугу у яе стварзнні. Вялікую ролю 5? падрыхтоуцы «Хронікі» Стрыйкоускага адыг-рау біскуп Гедройц — ідзолаг жамойцкай нацыянальнай партьіі у другой палове XVI ст. Ён забяспечыу Стрыйкоуска-га шматлікімі і, відаць, тэндэнцыйна адрздагаваньїмі ім лета-пісамі. Гедройц і фінансавау выданне «Хронікі» у Кенігсбергу у 1582 г.

 
  • Публикация расположена в следующей рубрике:
  •