Добро пожаловать!
логин *:
пароль *:
     Регистрация нового пользователя
 Адраджэнне Страница - 2

Вялікі артикул пра войны Беларуска-Літоускай дзяр-жавы (Вялікага княства Літоускага і Рускага) з 1 эутон-скім ордэнам у канцы XIV— першай палове XV ст. грун-туецца на разнастайнай гістарьічнай літаратурьі, тага-часных І больш позніх дакументах. Менавіта заходні накірунчк знешняй палітьікі Вялікага княства Літоускага меу у гзты нерьіяд вялікае значэнне для лёсу беларускага і літоускага народау, якім пагражала фізічнае вьінішчзн-не альбо падпарадкаванне кямецкім рыцарам-крыжакам і анямечанне, як гэта адбылося у XIII ст. з прусамі. Такім чынам, перамога аб'яднанага польскага і беларуска-лі-тоускага войска у бітве пад Грунвальдам (у беларускіх хроніках таго часу Дубро^нам) у 1410 г. мела вельмі важнае пстарычнае значэнне. Была спынена аграсія Тэу* тонскага ордэна на літоускія і беларускія землі, што з’явілася адной з перадумоу росквіту гаспадарчага і па* літьічнага жыцця дзяржавы.

Напэуна зацікавіць чытача новае уяуленне пра Полац-кую вайну 1563—1579 гг., адносіньї паміж Беларуска-Літоускай дзяржавай (а потым ужо Рэччу Паспалітай) і Маскоускай дзяржавай. Заслугоувае увагі сцверджанне, што тзрмінам «Лівонская вайна», як яе назвалі рускія гісторьікі у свой час (бо, сапрауды, увесь час з 1558 па 1582 г. Расія вяла вайну за Лівонію), абмяжо^вацца беларускія гісторьікі не могуць. Для Вялікага княства Літоускага, Рускага і Жамойцкага гэта была вайна не за Лівонію, а за сваё выжыванне у барацьбе з войска мі цара Івана Жахлівага. А паколькі вайна вялася у раёне По-лацка, які рускі цар Іван IV трымау шаснаццаць гадоу у сваіх руках (больш буйных гарадоу яму захапіць не Удалося), то для Беларусі менавіта гэты перыяд можна абазначаць тзрмінам «Полацкая вайна».

Шмат карыснага для сябе знойдзе чьгтач у філасофскіх разважаннях пра беларускае Адраджзнне — з’яву, як адасобленую ад агульнаеурапейскага сярэдневякоуя, так і цесна звязаную з ім. Вельмі многія, відаць, з захапленнем перачытаюць сказ пра біблейскіх персанажау у выданнях Францішка Скарыны, якія ранен не друкаваліся. Заслугоу-ваюць увагІ І даследаванні гісторьіі мястзчка Крзва. У артыкул, прысвечаны гэтаб тэме, уключаны археала-пчныя І зтнаграфічньїя матэрыялы.

Увогуле альманах адлюстроувае сучасны стан бела-рускай пстарычнай навукі, прасочвае карані вульгарна-сацьіялагічнага накірунку У ей. Асновай такога падыходу было мехашстычнае тлумачэнне мінулага у чорна-белым варыянце. I звязана гэта з імем аднаго з найбольш вядо-мых прадстаунікоу пстарычнай навукі Беларусі мінульїх дзесяцігоддзяу Л. С. Абэцэдарскага, з «ТззІсамІ аб асноу-ных питаннях гісторьіі БССР (частка першая)», складзе-ных камісіяй ЦК КПБ і надрукаваных у восьмым нумары часопіса «Бал ьш а вік Беларусі» (1948 г.). Даследаванні грунтаваліся на кансерватыуна-захаваучых палажзннях рускіх дарэвалюцыйных манархічньїх гісторьїкау: пецяр-бургскага прафесара М. О. Каяловіча, беларуса па па-ходжанню, і яго пераемнікау на правінцьіяльньїм узроуні— П. 3. Бранцава, П. М. Бацюшкава. Прауда, такія погляды рускіх гісторьїкау-манархістау бьілі крыху мадьіфікаваньїя у ЗО—40-я гады XX ст. В. К - Шчарбаковым і I. Ф. Лочме-лем, якія вьїкарьісталі марксісцкую фразеалогію. I урэшце Л. С. Абзцздарскі давёу гэтую схему да дасканаласці, замацаваушы шэраг міфау у беларускай гістарьічнай на-вуцы. Аутар жа артыкула, прапанаванага для альманаха, слушна падкрзслівае, што палажзнні Л. С. Абэцэдарскага і ягоных папярзднікау В. К. Шчарбакова, I. Ф. Лочмеля і аутарау «Тззісау» на чале з К - I. Шабуням (хаця фар-мальна на чале калектыву бьші акадзмікі М. М. Нікольскі і У. М. Перцау) цалкам уваходзілі у агульнае рэчышча тагачаснай савецкай гістарьічнай навукі. Яна базірава-лася на унітарнай канцзпцьіі аб’яднання усходнеславян-скіх народау вакол Масквы і механічньїм перанясенні сучаснасці на мінулае, падпарадкаванні вучонага аутары-тэту партыйнаму кірауніцтву, а не наадварот. Як бачым, «абэцэдаршчына» жывучая, бо дагматы, якія бьілі закла-дзены у фундаменце партыйнай ідзалогіі, сфарміравалі вобраз мыслення шматлікіх гісторьїкау і працягваюць уплываць на грамадскую думку і зараз.

Завяршаюць альманах матэрыялы малавядомых або зусім невядомых дакументау. Перш за усё гэта сур’ёзная праца І. Хозерава «Полацкае дойлідства XI—XII стст. у святле новых даследаванняу». Даецца пераклад з лацін-скай мовы апісання земляу еурапейскіх краін, уключаючы першую згадку пра Белую Русь. Публікацьія дає магчы-масць чытачу пазнаёмщца з гэтым вельмі цікавьім даку-ментам.

Упершыню на беларускай мове публікуюцца памятный запіскі вядомага палітнчнага дзеяча канца XVIII — пер-шай чвзрці XIX ст. Міхаіла Клеофаса Агінскага (больш вядомага цяпер як кампазітара, аутара паланеза «Разві-танне з Радзімай»), Галоуным у гэтых мемуарах 1811 г., накіраваньїх Аляксандру І, было тое, каб пераканаць імператара у неабходнасці узнаулення на тзрьіторні Бела-русі, Літвьі і Правабярзжнай Украіньї былой Беларуска-Літоускай, а дакладней, Беларускай дзяржавы.

І урэшце упершыню публікуюцца дакументы урада Беларускай Народнай Рзспублікі канца 1918 — пачатку 1919 г. Зроблены тлумачзнні, у якіх умовах праводзілася палітьїка гзтага урада, якіх дзеянняу прытрымл1вауся яе прзм’ер-міністр Антон Луцкевіч.

Такім чынам, першы выпуск альманаха «Адраджэнне» ^вабра^ у сябе багата розных артикула^ і матэрыялау, маючых арыгшальны характар. Спадзяёмся, што публіка-цыя їх дапаможа гісторьїкам І ^сім тым, хто цікавіцца мінульїм сваей Бацькаушчыны або асобнага рэпёна Бела-русі, знайсці ^ кнізе шмат новага, цікавага і карыснага, аб’екты^на ацаніць рух гісторьсі.

Я

Аляксей Мельнікау

«ЖЫЦ1Е» 1 ЖЫЦЦЁ ЕУФРАСІННІ, ІГУМЕННІ ПОЛА ЦК АЙ

 
  • Публикация расположена в следующей рубрике:
  •  

     

    Другие материалы по теме. Литература. История Беларуси.

     

    Www.istmira.ru