Добро пожаловать!
логин *:
пароль *:
     Регистрация нового пользователя
 Беларускае народнае адзенне Страница - 3

Традыцыйны комплекс мужчынскага адзення складауся з палатнянай кашулі, нагавіц, каміззлькі. Кашулю насілі навыпуск, падпяразвалі поясам, ка-лошы абкручвалі анучамі, абувалі лапці, скураныя пасталы, пазней — боты. Галауным уборам бьілі са-ламяны капялюш ці валеная магерка. Закончанасць ансамблю прыдавала скураная сумачка-шабета, якую падвешвалі цераз левае плячо ці да пояса. Мужчьінскі касцюм сціпльї паводле аздаблення. У ім пераважау белы колер, а дэкор прыпадау на каунер, пазуху кашулі і перш-наперш на кідкі у вочы розна-каляровы пояс з кутасамі.

Асабліва высокага узлёту фантазіі і майстэр-ства мастацтва беларускага народнага адзення да-сягнула у жаночым касцюме. Самабытнасць яго вы-значае самабытнасць нацыянальнага касцюма беларусау увогуле. Так, найважнейшая частка адзення — кашуля, якую насілі у любым узросце, сацыяльным і еямейным становішчьі, у будні і святочны дзень,— увабрала у сябе, як у фокус, характэрныя канетрук-цыйныя прыёмы і дэкаратыуныя прынцыпы беларускага касцюма. У залежнасці ад крою у жаночай кашулі вылучаюцца тры асноуныя тыпы: тунікапа-добная; з прамьімі плечавьімі устаукамі; з гесткай. Каля адкладнога, радзей стаячага кауняра тканіна прьізбіралася і аблягала шыю, а спераду каунер завязвауся чырвонай жычкай або зашпільвауся на шпонку ці гузік; прьізбірауся на каунерац і ніз рукава. Найбольшую увагу звярталі на упрыгожан-не рукавоу, што звязана з мастацкай тзктонікай і пластыкай касцюма, а таксама з верай у магічную, сілу чырвонага рамбічнага арнаменту, які нібьіта за-сцерагау рукі ад злых духау, надавау моц і дужасць як асноуным у працы. Разнастайнае паясное адзенне беларускіх жанчын: многія відьі спадніц (андарак, палатнянік, саян, летнік), панёвы, фартухі. їх кроілі з некалькіх прамавугольных полак і багата аздабля-лі. Дэкаратыуны малюнак спадніцьі і панёвы — клетка, падоужныя або папярочныя палосы у чырво-ным, сше-зялёным ці серабрыста-белым каларыце.

Кампазіцьійна-арнаментальнае вырашэнне фартуха адпавядала вырашэнню кашулі і гармані-завалася з ёю. Апрача таго, фартух упрыгожвауся карункамі, махрамі і быу прыкметнай часткай касцюма. У жаночае, асабліва святочнае, убранне уваходзіу таксама гарсэт. Звычайна ён меу выгляд кароткай безрукаукі, якая шчыльна абхоплівала стан і рабіла фігуру зграбнай і жаноцкай. Шьілі гарсэт пераважна з мануфактурных тканін (аксаміт, парча, шоук) чорнага, блакітнага, малінавага колеру, кроілі з гльїбокім выразам пазухі і баскай па нізе, якая вырашалася фальбонамі ці клінамі, аздаблялі нашьіукамі стужак, тасёмак, гузікау.

Абавязковым элементам комплексу быу розна-каляровы, звычайна чырвона-зялёна-белага арнаменту, пояс — тканы, плецены ці вязаны, з кутасамі, махрамі або пампонамі. Прьічоскі і галауныя уборы строга залежалі ад узросту і сямейнага стано-вішча жанчыны. Традыцыйная прычоска дзяучат — адна ці дзве касы з уплеценьїмі каснікамі, а галауныя уборы — перавязкі накшталт вузкіх ручнічкоу (скіндачка, шлячок), вянкі. Замужняй кабеце не дазвалялася паказвацца на людзях з непакрытай галавой. Адсюль — большая складанасць і разна-стайнасць галауных уборау. Па сваёй будове яны падзяляюцца на ручніковьія (намітка, сярпанка, хустка), рагацістьія (галовачка, сарока, рожкі), кап-туровыя (каптур, чапец). Самы пашыраны і самы адмысловы убор — намітка. Яна мноствам спосабау павівалася вакол галавы на спецыяльным каркасе, канцы яе прыгожа драпіраваліся на спіне, а постаць жанчыны атрьімлівала выключную статнасць і ве-лічнасць.

Будзённым абуткам жанчын служьілі лапці, святочным — скураныя пасталы і чорныя хромавыя чаравічкі.

Верхняя мужчынская і жаночая вопратка мала адрознівалася паміж сабой. Яе шьілі з валенага нефарбаванага сукна (світа, сярмяга, латушка, бурка, бурное), аучыны (кажух, кажушок, казачына). Дэкаратыунасць найболын выяулялася у святочных світах і кажушках, якія па-майстэрску кроіліся, упрьігожваліся шнурком, аплікацьіяй, вышыукай. Кажухі і кажушкі бьші белыя недублёныя, пазней чырвона-вохрыстыя дублёныя.

Своеасаблівае люстра шматвяковага жыцця народа, касцюм беларусау канца XIX — пачатку XX ст., усе яго формы не бьілі аднародньїмі, як не было аднародным само сялянства, расслаенне на кулацтва і беднату сярод якога ішло у гэты перыяд вельмі інтзнеіуна. Рост таварна-грашовых адносін, масавага адьіходніцтва, пранікненне у вёску пра-мысловых вырабау размьівалі «жанравыя» межы традыцыйнага народнага касцюма. Якраз на піку сваёй класічнай ураунаважанасці ён зазнау адчу-вальныя змены. Ды і унутраныя законы самога мастацтва вьіклікалі далейшыя зрухі, абнауленне эстэтычных ацэнак. Моцны уплыу гарадскога касцю-ма з яго тэндэнцыяй да спрашчэння і універсаліза-цьіі форм, шырокае выкарыстанне тзхнічньїх фарба-вальнікау з яго тэндэнцыяй да паліхромнасці і расквечвання тканін і іншае прадракалі карэнныя пераутварзнні народнага касцюма. Аднак з прычы-ны адсталасці матэрыяльнай базы, нізкага жыццёва-га узроуню насельніцтва такія пераутварзнні не маглі адбыцца.

Толькі пасля Кастрьічніцкай рзвалюцьіі, якая непазнавальна змяніла усе сферы жыцця, народнае адзенне беларусау уступає у якасна новы этап раз-віцця. Адны відьі і састауныя часткі адзення вый-ттт. тті з ужытку, а тыя, што захаваліся, і тыя, што узніклі, сталі зручньїмі і дасканальїмі. Поруч з іль-няньїмі і шарсцяньїмі тканінамі распаусюдзіліся бавауняныя, шауковыя і іншьія. З’явіліся невядо-мыя раней матэрыялы, спосабы аздаблення. І муж-чьінскі, і жаночы касцюмы сталі багатьімі, разна-стайньїмі, сугучньїмі свайму часу.

У 20—30-я гады XX ст. шматколернасць і са-кавітасць фарбау пашьіралі сферу бытавання на кашулі, фартухі, хусткі. Каларыт адзення рабіуся больш стракаты, спалучэнне колерау — больш сме-лае. Замест чыстых і гльїбокіх тонау пачалі пры-мяняць пераходныя. Гублялася семантыка трады-цыйнага для Беларусі геаметрычнага арнаменту, усё большае месца адводзілася раслінньїм узорам. У строгую геаметрыю узорыстых тканін і вышывак урываюцца матывы, якія называюць; «ружы», «ва-лошкі», «незабудкі», «званочкі», а дзе-нідзе паяу-ляюцца стьілізаваньїя выявы галубкоу, паулінау і іншьія заалагічньїя матывы. Выкарыстоуваючы фарбавыя нюансы, майстрьіхі дасягаюць калярова-светаценевага эфекту, і да сярздзіньї XX ст. акрзслі-ваецца новая ступень у развіцці мастацкіх сродкау беларускага народнага касцюма: плоскасны малюнак набывае ілюзію аб’ёму.

 
  • Публикация расположена в следующей рубрике:
  •  

     

    Другие материалы по теме. Литература. История Беларуси.

     

    Www.istmira.ru