Добро пожаловать!
логин *:
пароль *:
     Регистрация нового пользователя
 Беларуская дзяржава Вялікае княства Літоўскае Страница - 2

Таму не дзіуна, што, паводле некаторых летапісау і «Хронікі» Стрыйкоускага, менавіта вялІкі князь жамойцкі Мантвіл, убачыушы, што у вьініку нашэсця Батыя рускія землі спустошаны і князі рускія разагнаны, дау войска свайму сыну Ердзвілу, і той, перайшоушы Вяллю, а пасля і Неман, знай-шоу гару прыгожую і заснавау на ёй горад, назваушы яго Но-вагародкам і зрабіушьі яго сваей сталіцаю (ужо адно тое, што жамойцкі князь дау створанаму Ім гораду славянскую назву, сведчыць аб вьідуманасці гэтай падзеі). Пасля гэтак жа сама узнавіу іншьія гарады, разбураныя Батыем7.

Аутары летапісау і Стрьійкоускі да непазнавальнасцІ заб-льіталі гісторьпо, паперастаулялі падзеі, перайменавалі гіста-рычных асоб, а то і проста рабілі падлог. У гэтых адносінах характэрная перадача падзей, якія нібьіта прьівялі да завая-вання Літвой Полацка. Тут засталіся некаторыя дзталі, якія даюць магчымасць аднавіць гістарьічную прауду. У Іпаць-еускім летапісе пад 1162 і 1167 гг. апавядаецца пра міжусобную барацьбу полацкіх І менскіх князёу. У1162 г. полацкі князь Рагвалод пайшоу на аднаго з менскіх князёу Валадара Глеба-віча. Апошні, ухіліушьісяадбою днём, ноччу наступіу са сваім войскам, набраным з «літвьі», на палачан і разбіу іх пад Га-радком. Паражэнне было страшэнным, і Рагвалод пабаяуся варочацца назад у Полацк. Палачане узялі сабе новога князя Усяслава Васількавіча. У 1167 г. ужо сам Валадар Глебавіч пайшоу на Полацк і перамог палачан. Усяслау Васількавіч уцёк з Полацка у Віцебск, а Валадар Глебавіч стау на кароткі час полацкІм князем, пакуль не быу разбітьі на Дзвіне8.

Для аутарау летапісау гэтыя падзеі і з’явіліся вельмі зруч-ньімі для апрацоукі іх у патрэбным кІрунку. У іх падзеі 1162 і 1167 гг. аб’яднаны у адно, Валадар Глебавіч, названы Мінгай-лам — сынам жамойцкага князя Ердзвіла, які быццам бы кня-жыу у Новагародку. Дык вось нібьіта пасля смерці бацькі Мінгайла, разбіушьі палачан пад Гарадком, захапіу Полацк і стау адначасова вялікім князем полацкім і новагародскім. Пасля яго смерці засталіся два сыны, адзін з якіх. Гінгвіл, стау быццам бы княжыць у Полацку. Ен, ажаніушися з цвярской князёунай Марыяй, прыняу хрьісціянства. Пасля яго смерці у Полацку княжыу яго сын Барыс, які заснавау горадБарысау і пабудавау у Полацку царкву святой Сафіі’. ІСао зрабіць гэтыя звесткІ яшчэ больш пераканаучьімі, Стрьійкоускі у сваей «Хро-ніцьі» сцвярджау, што на свае вочы бачыу недалека ад Полацка Барысау камень, на якім было напісана: «Помоги Господи рабу твоему Борису, сыну Гингвилову»10. Няма чаго казаць, што усе гэта выдумка. Барысавага каменя з такім надпісам ніколі не існавала І не магло існаваць, бо полапкі князь Барыс быу сынам славутага Усяслава Чарадзея. І наогул, полацкія князі не маглі паходзіць ад жамойцкіх, бо княжьілі задоуга да апошніх. Гаворка тут можа ісці пра адваротнае — пра паход-жанне князёу Літвьі ад полацкіх, што мае пад сабой, як мы убачым далей, рэальныя падставы.

Пра тое, як фальсіфікавау Стрьійкоускі гісторьію у кірунку перабольшвання літоускай сільї і небяспекі, яскрава сведчыць такі факт, прыведзены у свой час М. Дашкевічам. Рускі летапіс пад 1089 і 1103 гг. паведамляу, што на рускую зямлю напалі «прузи», г. зн. саранча. Пад пяром польскага храніста XV ст. Я. Длугаша «прузи» ператварьіліся у прусау, адно з балцкіх плямёнау. Стрьійкоускі ж, беручы гэта месца у Длугаша, да прусау дадау яшчэ літоуцау і яцвягау. Так бьші унесены у «Хроніку» прыдуманыя напады прусау, літоуцау і яцвягау на рускую зямлю1'.

Такім чынам, у XVI ст. у Маскоускай дзяржаве і у ВКЛ уз-нікла версія пра заваяванне Беларусі Літвой. Толькі у «Сказании о князьях владимирских» даводзілася, што літоускі князь Гегіменік прьісвоіу беларускія і украінскія землі пасля дару-чэння яму маскоускім князем сабраць з іх даніну для сябе, а беларуска-літоускія летапісьі і «Хроніка» Стрыйкоускага сцвярджалі, што жамойцкія князі па сваёй ініцьіятьіве узялі пад апеку беларускія землі, спустошаныя татарамі. Кожны з гэтых варыянтау, як мы бьічьші, адпавядау палітьічньїм мэтам вара-гуючых дзяржау. У далейшым гістарьічная навука вьісветлі-ла. што не існавала ніякіх ні Мантвіла, ні Ердзвіла, ні Мінгай-лы. ні Гінгвіла. Аднак міф пра заваяванне Беларусі Літвой за-стауся. На месца іх бьілі знойдзены іншьія кандыдаты на ролю заваеунікау, у прьіватнасці Міндоуг, які па сенняшні дзень фігурує у гэтай ролі.

Жывучасць версіі пра літоускае заваяванне Беларусі тлу-мачыцца тым, што яна была выкарыстана рускай дакастрыч-ніцкай гістарьіяграфіяй з мэтай пацвярджэння рэакцыйнага тззіса пра выратавальнае значэнне для Расійскай імперьіі са-мадзяржауя. Афіцьійньїя гісторьікі і сканструявалі схему, па-водле якой Расія у вьініку заняпаду самадзяржауя слабела, а Літва нібьіта у вьініку зараджэння у ёй моцнай манархічнай улады Міндоуга мацнела і таму яна стала для Рускай дзяржа-вы такім жа страшным ворагам з захаду, як татары з усходу

В. Тацішчау казау: «Тогда татары, нашед, всем обладали, литовцы бывшую под влас-тию многую часть государства отторгнули»12. Тое ж са-мае паутарыу і С. Салауёу: «Русь находилась между двумя страшными врагами: татарами с востока и Литвой с запада»13. Тэта сцвярджалі і іншьія гісторьікі XIX ст. Не дзіуна таму, што у дакастрыч-ніцкай гістарьіяграфіі тззіс пра літоускае заваяванне стау догмай.

І у савецкай гістарьіяграфіі пытанне утварэння ВКЛ так-сама не атрымала дэталёвага асвятлення. Таму у падручні-ках і працах па гісторьіі літоускае заваяванне Беларусі прыма-лася безагаворачна як нешта добра вядомае. Пра тэта свед-чыць і кніга У. Пашуты «Образование Литовского государства» (1959), а таксама адпаведныя артыкулы «Советской исторической энциклопедии» і іншьія вьіданні. Вось характэр-нае для гістрьічнай навукі тлумачэнне прычын літоускага за-ваявання Беларусі і утварэння Літоускай дзяржавы: «Літоус-кія князі са сваімі дружьінамі, карыстаючыся феадальнай раз-дробленасцю заходніх земляу Русі і Польшчы, часта урьівалі-ся у іх прасторы. Уварванне літоуцау у заходнія землі Русі стала асабліва частым з другой паловы XII ст. У 20-х гадах XIII ст. дружыны літоускіх князёу гаспадарьші у Полацкай зямлі, на-падаючы адсюль на пауднёвыя ускраіньї Смаленскага княства і Чарнігаушчьіну. Літоускія князі, скарыстаушы цяжкую ба-рацьбу рускага народа з татара-манголамі на уосодзе і ня-мецкімі агрзсарамі назахадзе, сталі падначальваць сваёй уладзе землі заходняй Русі. Адзін з літоускіх князёу. Міндоуг, падна-чаліу сабе другіх князёу Літвьі і захапіу землі па верхнім ця-чзнні Нёмана. Гэтым быу пакладзены пачатак стварэнню Літоускай дзяржавы. Утварэнне яе вызначалася інтарзсамі літоускіх феадалау, якія хацелі умацаваць сваё панаванне над літоускім сялянствам і усталяваць сваю уладу у суседніх землях Русі»11.

 
  • Публикация расположена в следующей рубрике:
  •  

     

    Другие материалы по теме. Литература. История Беларуси.

     

    Www.istmira.ru