Добро пожаловать!
логин *:
пароль *:
     Регистрация нового пользователя
 Беларуская дзяржава Вялікае княства Літоўскае Страница - 9

Кт л *•  ¦ &л**'гив“**

”” _

/ ГарМз1оп*

"V. • •


„РАвА-01НС«^ - ЭЯМПР


Месцазнаходжанне

Старажытнай

Литы:

1 — прыблгзныя межы Старажытнай Лтвы,

2 — тапонш «Лита»


Характэрна, што на тэрыторъп, якая у летапках выступае лад назван ЛИвы, да сённяшняга дня захава^ся талон(м «Штва». Населеныя пункты з такой назвай мы сустракаем у Слошмсмм (Гродзенская вобл.), Ляхавщюм (Брэсцкая вобл.), Уздзенсюм, Стаубцоусим, Маладзечансшм (Мшская вобл.) раёнах. Гэта карэнныя назвы, яюя супадаюць з летапкнай на* звай «Л! тва» 1 яюя маюцца толью ва указаным рэпёне. 1х трэ-ба адрозшваць ад тапошмау тылу «Лггвшава», «Лпвшав1чы», «Лщвяю» 1м падобных, яюя маюцца у шшых рэпёнах Бела* руш, Рас)!, Укражы. З’яуленне 1х там звязана з высяленцам1 з ЛНвы у тыя мясцовасщ. Адзш з таюх тапошмау — «Лщвшнш»—выяулены нам! на тэрыторьп Аукштайцн (былая Муксшкауская вол. Вшенскага пав.). I побач з )м — талонам «Мшчую»’9. Зразумела, што яны бьш заснаваны выхад-цам1 з летапкнай Л)твы суседняй з ёй Мшшчыны.

Летапкныя даныя тапашмка даюць магчымасць арыенщ-ровачна вызначыць тэрыторыю Старажытнай Лггвы. На поу-начы яна межавала з Полацкім княствам па нёманскай Бярэз-іне. Пазней яна была зблытана з дняпроускай БярззІнай, якую і лічьші мяжой Літвьі з Руссю, Так, маскоускія паслы, прад’яу-ляючы прэтэнэп на беларускія гарады, гаварьті паслам Вялі-кага княсгва Літоускага: «...а рубеже был тем городам с Литовской землею по Березыню»100. Пра літоуска-полацкае су-межжа тут сведчаць і размешчаныя побач тапонімьі «Літва» і «Палачаны» (Маладзечанскі р-н). Па гзтай жа Бярззіне ішла пауночна-заходняя мяжа Літвьі з НальшчанамІ. На усходзе ЛІтва межавалася з Менскім княствам, заходні рубеж якога не ішоу далей ракі Усы (прыток Немана)101. На усходзе левабя-рэжжа верхняга Немана Літва у глыбокай старажьітнасці су-седнічала з другім балцкім племем — лотвай, пра што сведчаць аднайменны гідронім (Капьільскі р-н) і тапонімьі «Вялі-кая Лотва» і «Малая Лотва» (ЛяхавІцкі р-н)103. Не выключана, што менавіта адсюль і пачалосярассяленнелітвьі і лотвы: пер-шай — на пауночны захад, другой — на поунач і пауночны усход103. Далей мяжа ЛІтвьі пераходзіла на р. Шчару, вялікі пауднёвы вьігіб якой і з’яуляуся прыродным рубяжом Літвьі на пауднёвым усходзе, поудні і пауднёвым захадзе. Прыклад-на па вярхоуі р. Мьішанкі І па ніжнім цячзнні р. Валаукі ішоу заходні рубеж Літвьі, які у больш старажытныя часы аддзяляу яе ад яцвягау (гл. карту).

Для навукі мае прынцыповае значэнневысвятленне питання, дзе была «Літва Міндоуга». У. Пашута паказвау яе у А)ік-штайціі, на тзрьіторьіі, якая уключала гарады Вільню, Трокі, Дзялтуву, Укмерге104. Але на гэтай самай карце ён змяшчау (прауда, з пьітальнікам) г. Варуту, дзе, як адзначана і? летапісе пад 1252 г., бараніі? ся Міндоі? г ад сваіх супраціунікау105, на месцы сучаснага пасёлка Гарадзішча (БаранавіцкІ р-н), што вельмі далёка ад Аукштайціі. У сувязі з гэтым узнікае пытан-не, чаму Міндоуг бараніуся ад ворагау не 3? «Літве Міндоуга», а у Новагародскай зямлі, чаму ён кінуу «сваю» ЛІтву і прый-шоу шукаць абарону у чужой зямлі. У. Пашута не став і у гз-тых пытанняу і, натуральна, не дау на іх адказу, як і не тлума-чыу, чаму ён меркавау, што Варута знаходзілася на месцы сучаснага Гарадзішча.

Але уся справа у тым, што «Літва Міндоуга», як І уся Літва, знаходзілася не у Аукштайціі, а у Верхнім Панямонні, дзе і

Варута. Ужо летапіснае паведамленне, што «Даниил возведе на Кондрата Литву Миндовга Изяслава Новогородского»106, дає зразумець, што «Літва Міндоуга» і Новагародак знаходзі-лІся блізка адна ад другога. Відаць, гэта блізкасць была пры-чынай таго, што Э. Гудавічус, які прьісвяціу «Літве Міндоуга» спецыяльнае даследаванне і які лічьіць, што яна знаходзі-лася на поудні сучаснай Літвьі, нават не указау, дзе і у якім кантэксце яна упамїнаецца107. Блізкасць «Літвьг Міндоуга» ад Новагародка дає магчымасць вызначыць (хоць прьіблізна) мес-цазнаходжанне Варуты. Хаця яе атаясамліванне з сучасным Гарадзішчам не можаз’яуляцца бясспрэчным. аднак яно можа быць блізкім да ісціньї. Мы са свайго боку пра месцазнахо-джанне і назву Варуты выказваем такое меркаванне. Між рэ-камі Сэрвеччу І Валоукай ёсць невялічкая рэчка Рута і некалькі населених пунктау з такой назвай. Магчыма, на месцы аднаго з іх і знаходилася Варута. У першапачатковай рздакцьіі лета-пісу, створанай, як меркава^ У. Пашута108, у Новагародку, магло быць напісана, што Міндоуг «вниде во град во Руту». Паутарэнне прьіназоунікау характэрна для Новагародскага ле-тапісу: «на реце на Немне», «за Домонтом за Нильшанскім», «На Романа на Брянского»100. Пазнейшы рэдактар, устауляю-чы НовагародскІ летапїс у Галіцка-Вальїнскі, мог, неразаб-раушыся, «во Руту» прыняць за адно слова і, зрабіушьі іншьія рэдакцыйныя змены, напісаць «вниде во град именем Вору-та». Магчыма, што Варута знаходзІлася на месцы сучасных Карзлічау, якія размешчаны на р. Руце і дзе ёсць гарадзішча110.

Менавіта «Літву Міндоуга» разам з правабярэжнай Літвой І Нальшчанамі ваявау у 1258 г. татарскі ваявода Бурун дай и 1. Але Р. Батура мяркуе, што пад «зямлёй Літоускай» у летапісе трэба разумець Новагародскае княства, якое нібита ужо належала Літве112. Аднак єн не улічьіу таго, што у гэты час Новагародак не атаясамліва^ся з Літвой, пра што сведчыць згада-нае вышэй летапіснае паведамленне аб заснаванні Войшалкам манастыра паміж Літвой і Новагародкам. У 1262 г. Міндоуг помсціу валынскаму князю Васільку за яго удзел у паходзе Бурундая нападам на вальїнскія гарады. Паказальна, што ат-рады літвьі і у гзты раз адступалі праз Пінскую зямлю115, што яшчэ раз сведчыць аб знаходжанні «Літвьі Міндоуга» паміж Пінскай і Новагародскай землямі. З гэтага вьінікае, што Бу-рундай не мог ваяваць адзіную у той час Літву, якая знаходзі-лася у Верхнім Панямонні і з якой єн перайшоу у Нальшчан-скую зямлю. Хоць апошняя пакуль што даследчьїкамі даклад-на не лакалізавана, аднак бясспрэчна, што яна, мяжуючыся з Літвой, знаходзілася на пауночным захадзе сучаснай Беларусі. І калі Бурундай, рухаючыся з пауднёвага усходу, прайшоу праз ЛІтву у Нальшчаны, то лівонцьі і рыжане, якія рухаліся з пау-ночнага захаду, праз Нальшчаны (durch Nalsen)114 праніклі у Літву. Гэта яскравае супадзенне у паказаннях Іпацьеускага летапісу і Лівонскай Рыфмаванай хронікі — яшчэ адно віда-вочнае сведчанне, дзе была Старажытная Літва. Суседствам Новагародка і «Літвьі Міндоуга» тлумачыцца факт з’яулення апошняга у гэтым горадзе.

 
  • Публикация расположена в следующей рубрике:
  •  

     

    Другие материалы по теме. Литература. История Беларуси.

     

    Www.istmira.ru