Добро пожаловать!
логин *:
пароль *:
     Регистрация нового пользователя
 Эклектыка. Арх1тэктура Беларус1 другой паловы XIX — пачатку XX ст - Страница 10

Ратарскай археалапчнай камюй пераносщь

IX у 1ншыя месцы.

Думка аб дабратворнасщ адраджэння

Традыцый старажытнарускага дойлщства для сучаснай арх1тэктурнай практыю па сутнасц1 захашла ус1х русюх дойлщау. Мнопя з IX адыграл1 вял1зную ролю у збудаванш праваслауных храмау на Беларус1 — Л. М. Бенуа, В.1. Струеу, 1.А. Фамш, У. Ф. Коршыкау. Для рэал1зацьй шырокай будаушчай праграмы Сшод у 1870-я гг. наюроувае на Беларусь плеяду арх1тэктарау начале з П. Мяркулавым для праектавання 1 будаунщтва праваслауных храмау 1 прыстасавання пад IX шэрагу каталях касцёлау39. Пасля заканчэння у 1878 г. курса Пецярбургскага будаушчага вучьппшча наюроуваюцца у Будаушчае аддзяленне Гро-дзенскага губернскага праулення на пасаду грамадзянскага шжынера П. Залатароу40, у 1868 г. — у якасщ малодшага шжынера Чэк-масау41. У розных епарх1ях працавал1 таюя русюя дойлщы, як А. Ладнщю, Ф. Афанасьеу, У. Срока, А. Нектар’еусю 1 шш. Царкоунае будаунщтва было ускладзена на губернсюх арх1тэктарау. Мшсю арх1ерэй М1трафан у 1909 г. запрашае выхаванца Санкт-Пецярбур-гскай акадэмй мастацтвау В.1 Струева на пасаду епарх1яльнага арх1тэктара. В1цебсю гу-бернск1 архггэктар У. Ф. Коршыкау праекта-вау храмы у Полацку (Крыжаузв1жанск1 са-бор, 1902 г.), Лепел1 (сабор, 1896 г.), вв. Бачэй-кава 1 Марщнава Бешанков1цкага (цэрквы, 1902—1906 гг.), Нова-Замшаны 1 Нача Полац-кага (цэрквы, 1905 г.), Старое Сяло 1 Ас-траусюя В1цебскага (цэрквы, 1900 г.) раёна, будынак духоунай семшарьп у В1цебску (1898 г.). Значную дзейнасць у царкоуным будаун1цтве на В1цебшчыне ажыццявш арх1тэктары В. В. Пакроусю (в. Валынцы Верхнядзв1нска-га раёна), А. Паулоусю 1 П. В1наградау (жано-чае епарх1яльнае вучыл1шча у Полацку). Лггоуск1 епарх1яльны арх1тэктар Шпакоусю стварае шэраг праектау праваслауных храмау на Вщебшчыне у рэтраспектыуна-руск1м стыл1 (в. Ёды Шаркаушчынскага раёна, 1912 г.); будаунщтвам для праваслаунага ведамства займауся мшсю губернск1 арх1тэктар М. П. Чахоусю (Мшская духоуная сем1нарыя, рэканструкцыя Кацярын1нскай царквы у М1нску); на Г'родзеншчыне працавау епарх!-яльным арх1тэктарам Цярноуск1 (цэрквы у вв. Глоусев1чы Слон1мскага, Галоучыцы

Драпчынскага раёна 1 1нш.). Культавым будаун1цтвам непасрэдна займал1ся губерн-ск1я арх1тэктары Бец1н1 (праект царквы у г. Га-радок, 1832 г.), В1сконц111нш. М1грацыя сты-лю падаужаецца далей Беларус1 — у Поль-шчу. У 1894 г. пецярбургсю прафесар, арх1тэктар Л. М. Бенуа узводзщь у Варшаве кафедральны сабор Аляксандра Неускага.

Пасля падаулення паустання 1863— 1864 гг. царск! урад» пры актыуным са-дзейн1чанн1 галоунага начальн1ка Пауночна-Заходняга края генерала М. М. Мурауёва, разгортвае шырокамаштабнае царкоунае праваслаунае будаун1цтва. Гэта быу час най-вышэйшага роскв1ту царкоунага будау-н1цтва у Рас1йскай 1мперьп, але асабл1ва на Беларус1. Колькасць вырастаючых (быццам грыбы пасля цёплага дажджу) праваслауных храмау аказваецца вельм1 значнай. Напрык-лад, на 1913 г. у Вщебску, як 1 у Маплёве, нал1чвалася па 29 праваслауных храмау, у Гродне — И. Будуюцца не толью прыход-ск1я, але 1 “ведамасныя” цэрквы пры ву-чыл1шчах, пмназ1ях, сем1нарыях, бальнщах, ваенных гарн1зонах. Абзаводзяцца уласным1 бажн1цам11 шматл1К1я памешчыцк1я сядз1бы.

Прыходсюя цэрквы сапрауды з’яулял1ся народным!, бо у асноуным будавал1ся на сродю прыхаджан па “прьи'авору” сялянскага сходу: з кожнага гаспадара — 3 рубл1, з батрака, салдата 1 удавы — I42. Будаунщтва храма звычайна аддавалася з таргоу у падрад купцам43. Не адыходз1у у бок ад гэтай важнай щэйна-пал1тычнай дзяржаунай праграмы 1 рас1Йск1 урад, ф1нансуючы (у асноуным да-даткова) будаун1цтва храмау (царква у в. 1нду-ра Гродзенскага раёна44). Каштарыс будаун1цтва царквы часам дасягау значнай сумы. Напрыклад, тыпавая мураваная царква для вв. Храпав1чы, Усая, Чэрствяты Лепель-скага павета па каштарысу абышлася у межах 20—21 тыс. руб. — вельм1 значная на той час сума45.

Рэал1зацыя нацыянальнай арх1тэктурнай канцэпцьп адбывалася не толью у правас-лауным храмавым будаунщтве, але 1 у грама-дзянскай архггэктуры. У вогуле дыяпазон ува-саблення “рускага” стылю у арх1тэктуры Бе-ларус1 давол1 шырок1; разам з архггэктурай вобразы славянскай М1нуушчыны увасабля-юцца у творах л1таратуры, музыю, жывап1су.

Першы наюрунак старажытнарускай архггэктурнай рэтраспекцьп вызначаюць як ируска-в1зантыйсю” (“в1зантыйсю”, “неавь зантыйсю”). Ён быу вывераны па старажыт-ных узорах канстанцшопальсюх цэрквау, “ад-куль пайшла руская нацыянальная архитектура”. Менав1та в1зантыйская архитектура “пе-райшла” у першыя старажытнарусюя храмы з прыняццем хрысщянства у 988 г. Адтуль, з В1занты1, Русь прыняла канон крыжова-ку-пальнага чатырохстоупнага храма. Наюрунак характарызуецца глыбоюм прашкненнем у псторыка-архпэктурныя аналы, замшаван-нем помн1кам1 хрысщянскай старажытнасщ дамангольскай эпох! — манументальным! храмам! Уладз1М1ра, Пскова, Ноугарада. Зва-рот да славянскай архпэктурнай старажыт-насц1 А. Красоусю тлумачыу тым, што “византийский стиль в средние века не успел совершенно развиться, что он оставлен в зародыше, и что, следовательно, нашей собственной деятельности остается поле для творчества и для совершенствования тех начатков”46.

Руска-В1зантыйск1 намрунак


Фармальная сутнасць яго заключалася у стварэнш арх1тэктурнага вобраза на аснове С1мб1ёзу форм сярэдневяковага рускага куль-тавага дойлщства з элементам! В1зантыйскай архпэктуры. Абгрунтоуваючы гэты наюру-нак рэтраспектыуна-рускага стылю, яго натхнщель К. А. Тон шсау, што “стиль Византийский, сроднившийся с давних времен с элементами нашей народности, образовал церковную нашу архитектуру”47. Звычай-на гэта быу крыжападобны щ квадратны у плане храм з вял1зным цэнтральным купалам на чатырох унутраных апорах 1 “апосталь-СК1М1” купалам1 па вуглах, закамарам1 над трохчасткавым1 фасадам!, вянцам1 ка-кошн1кау. Гэта задавальняла патрабаванне С1нода аб абавязковым пящкупалл!. Шмат за-пазычанняу адбываецца з архггэктурна-вы-разнага арсенала улаД3^мФа_сУздальска^ * раннемаскоускай арх1тэктурных школ, а так-сама з элементам! формаутварэння 1 дэкору сярэдневяковага В1зантыйскага дойлщства: характэрныя магутнай акругласцю формы, Н13К1Я паусферычныя купалы над цыл1ндрыч-ным1 барабанам!, паукупалы над апсщам1, ма-гутныя арк! на фасадах адпаведна унутраным скляпенням, аркатуры з В1СЯЧЫМ1 калонкам! 1 !нш. Але у адрозненне ад старажытных цёплых”, Л1таральна рукам! створаных пра-татыпау царкоуныя манументы новага часу вылучаюцца хоць 1 высокай выкана)^чай будаун1чай культурай, але у той жа час пэунай сухасцю “мовы”, выверанай геаметрыяй 1 щэальнай плоскаснасцю, дакладнасцю 1 ювел1рнай акуратнасцю арх! тэктурнай формы.

 
  • Публикация расположена в следующей рубрике:
  •  

     

    Другие материалы по теме. Литература. История Беларуси.

     

    Www.istmira.ru